Modus:  
De werkbank
 over empowerment Minimaliseren

Empowerment is een hot item in de huidige tendens naar vraagsturing. Daar waar het gaat om arbeidsbemiddeling van personen met een lichamelijke handicap, is deze tendens des te zichtbaarder. De confrontatie met de ‘harde realiteit’ van de arbeidsmarkt, bevestigt de overtuiging dat deze doelgroep weerbaarder moet worden om een eigen plaats te verwerven.

Empowerment is echter meer dan het weerbaar worden op de arbeidsmarkt, en strekt zich uit over verschillende sociale domeinen. De omvang zal in de cd-rom duidelijk worden.

Naast Empowerment heeft het begrip Supported Employment of begeleid werken ruim ingang gevonden in de arbeidsbemiddeling van mensen met een functiebeperking. Vooral bekend om de methodische aanpak die bijdraagt aan een succesvolle arbeidsintegratie, vormt SE een handleiding in het woud van bemiddelings-en ondersteuningstechnieken.

Aan Supported Employment ligt echter ook een visie ten grondslag, die de rode draad vormt doorheen de cd-rom.

We starten met een begripsomschrijving, om duidelijk te hebben wat we wel en vooral ook wat we niet begrijpen onder Empowerment en Supported Employment. We trachten vervolgens de relatie tussen Empowerment en Supported Employment aan te duiden.

De voorliggende visie van beide kernbegrippen werken we verder uit. Ook hier trachten we tot een synthese te komen. We vertalen deze in houdingsaspecten en praktische gevolgen voor de beroepspraktijk van de professional

En als we het dan toch hebben over een praktische aanpak, geven we tenslotte de instrumenten in handen om tot het gewenste resultaat te komen. Daarbij vergeten we niet dat de belangrijkste ‘tool’ uiteindelijk de professional of de cliënt –als ervaringsdeskundige- zélf zijn.

Begripsomschrijving (kennisaspecten)

Wat is Empowerment?

‘Empowerment is een leerproces waarbij mensen meester worden over hun eigen bestaan en in toenemende mate zelf keuzes maken, gebruik makend van hun eigen krachten en mogelijkheden, zoals elementaire sociale vaardigheden en een goed sociaal netwerk (NIZW, 2004).’

‘Leerproces’ en ‘zelf keuzes’ maken zijn kernwoorden. Het leerproces vindt plaats op eigen kracht van de cliënt, ondersteund door professionals, daar waar ondersteuning noodzakelijk is.

Zelf keuzes maken impliceert dat de keuze van de cliënt centraal staat en richtinggevend is in het proces. Het proces vertaalt zich in een traject, dat een cyclisch verloop kent.

Sociale vaardigheden en een goed sociaal netwerk zijn de instrumenten die aan dit proces bijdragen. Andere instrumenten zijn het helpen bij het behoud van de regie over het leven, het stimuleren van maatschappelijke participatie en het ondersteunen van eigen initiatieven van cliënten.

Empowerment vindt plaats op verschillende niveaus: op individueel niveau, op groepsniveau, op organisatieniveau (NIZW, 2004).

Empowerment is persoonsgericht. Wat Empowerment in het leven van een cliënt kan betekenen en welke rol de professional daarin kan spelen, verschilt van persoon tot persoon (NIZW, 2004).

Wat is Supported Employment?

Volgens de definitie van de World Association of Supported Employment is SE: ‘Betaald werk in geïntegreerde werksettings met continue ondersteuning voor personen met een handicap op de open arbeidsmarkt. Betaald werk betekent dezelfde betaling voor hetzelfde werk dat door niet-gehandicapte personen wordt verricht (WASE, s.d.).

Delsen voegt hier nog aan toe dat het training-tewerkstellingsmodel bij SE vervangen wordt door een tewerkstelling-trainingsmodel. Jobcoaches garanderen dat de taken goed uitgevoerd worden, door de kandidaat te trainen, assisteren en ondersteunen (Delsen, 1996).

Het betreft hier een instrumentele, methodische definitie, die de achterliggende visie van SE over het hoofd ziet. Daarom zullen we de visie van SE in volgende paragraaf verder uitwerken. Vooralsnog houden we het bij deze beperkte definitie.

Empowerment en Supported Employment

Empowerment vertrekt vanuit het versterken van de mogelijkheden en krachten van de klant. Supported Employment vertrekt vanuit de coachingsgedachte.

Beide werken dus als communicerende vaten; de coachingsbehoefte is afhankelijk van de mate van Empowerment van de klant.

De visie van Empowerment en van Supported Employment (houdingsaspecten)

De visie van SE

De klanten van Supported Employment zijn competente actoren, die eigen keuzes maken.

Het zijn burgers met rechten en plichten, verantwoordelijkheden en mogelijkheden. Het uitgangspunt zijn enerzijds de mogelijkheden, die tevens begrensd zijn. Anderzijds spelen de motieven en intenties van de klant een doorslaggevende rol (Coenen-Hanegraaf, 2002.

De omgeving heeft een grote invloed op de ontwikkelingsmogelijkheden van het individu. Dit betekent dat wat in sociale interactie is ontstaan –de beperking van kansen-, ook in sociale interactie kan worden veranderd (Coenen-Hanegraaf, 2002).

Emancipatie, integratie en normalisatie zijn sleutelbegrippen. De klanten van SE zijn reeds in min of meerdere mate geïntegreerd in de samenleving. Emancipatie vloeit voort uit participatie aan de samenleving.

De ondersteuning vindt enkel plaats daar waar nodig en normalisatie staat dus voorop.

SE vertrekt vanuit respect voor de persoon en sluit aan bij zijn/haar wensen, motieven en mogelijkheden. De dialoog tussen professional en klant vindt plaats op basis van gelijkwaardigheid . De dialoog situeert zich tevens in een ruimer maatschappelijk kader met de nadruk op (ontwikkeling van) natuurlijke netwerken.

Het doel van de ondersteuning is de versterking van competenties, onplooiing en loopbaanontwikkeling (Coenen-Hanegraaf, 2002).

  

De visie van Empowerment

De Empowermentbenadering gaat uit van een positieve benadering. Ze focust op welzijn, krachten en omgevingsinvloeden en niet op problemen, risicofactoren en het individuele schuldmodel. De benadering is pro-actief in tegenstelling tot reactieve benaderingswijzen (bijv. het ziektemodel).  Het individuele welzijn staat in relatie tot een bredere sociale en politieke omgeving (van Regenmortel, 2002).

Empowerment kan met niet krijgen, maar moet men zelf verwerven. Wie over meer Empowerment beschikt heeft tot taak de condities te scheppen voor Empowerment van dezen die minder empowered zijn. Niet door hen macht te geven, maar door hen ontplooiingsmogelijkheden te bieden (van Regenmortel, 2002).

Een aanzet tot synthese

Het mag duidelijk zijn dat de visies van Supported Employment en die van Empowerment nauw op elkaar aansluiten. SE als visie en methodiek empowered het individu. Eigenlijk kunnen we binnen SE spreken van een dubbele Empowerment, want ook de professional wordt zich bewust van zijn krachten en mogelijkheden. De professional zelf is het instrument dat in grote mate de uitkomst bepaalt van het proces en van het traject van de klant. De Empowerment van de professional streeft naar bewustwording van de kracht van de visie en de methodiek van SE, in samenspraak met een professionele, kwalitatieve ondersteuning en dienstverlening

Als we het verder in de cd-rom over Empowerment hebben, dan focussen we op de Empowerment van de klant.

Het geloof in een betaalde baan als finaliteit staat voorop; een finaliteit die voor iedere klant is weggelegd, rekening houdend met individuele mogelijkheden en beperkingen.

Finaliteit wil echter niet zeggen dat een betaalde baan het eindpunt is in termen van ondersteuning. De methodiek toont aan dat het zwaartepunt van de ondersteuning in de fase na de (on)betaalde tewerkstelling ligt.

We hebben het al een aantal maal genoemd; Supported Employment legt de nadruk op het individuele niveau. De ondersteuning vertrekt van het zichtsveld van de klant, die actief betrokken is in het SE-proces (WASE, s.d.).

Uiteraard kent SE ook groepsmatige en organisatorische aspecten, omdat de begeleiding zich uitstrekt tot een breder domein dan het individuele. De ondersteuning vertrekt vanuit de aanpassing van de omgeving, die zich manifesteert in groepen, collectiviteiten, organisaties en bedrijven.

Groepsmatig zouden we ook kunnen opvatten als collectieve toeleiding, bemiddeling en coaching van groepen personen met een functiebeperking. Daarin is de visie van SE stellig; de individuele benadering primeert op de collectieve aanpak. Deze visie willen we volgen, wat zich vertaalt  in de praktische uitwerking. We reiken instrumenten aan op individueel niveau, bruikbaar in een professional- klant situatie. Daar waar nuttig worden ze aangevuld met collectief inzetbare instrumenten.

Methoden en technieken (vaardigheden)

Inleiding

De houdingsaspecten die aan de basis liggen van Supported Employment vertalen zich

een basishouding van de professional.  Deze basishouding bepaalt het succes doorheen het hele traject naar (on)betaalde arbeid.

De houdingsaspecten van Empowerment, vertalen zich een attitude van de klant, die ook in belangrijke mate bijdraagt tot het resultaat.

Wat ons interesseert is de synthese van beide; ‘hoe kan de basishouding van de professional –vanuit het SE perspectief- bijdragen tot de Empowerment van de klant’.

We focussen op Empowerment-processen of de manier waarop de klant empowered geraakt. Leren omgaan met de aanwezige middelen en bronnen, het aanleren van beslissingsvaardigheden, het creëren van participatiemogelijkheden in een organisatie, zijn hiervan voorbeelden.

Een basishouding kan maar verworven worden door het aanleren van methoden en technieken en het gebruik van gepaste instrumenten. Dit gaat op zowel voor de professional als voor de klant. Het incorporeren van handelingswijzen leidt tot een houding die ‘eigen is’ of -vanuit het klantperspectief omschreven- tot een gradatie van Empowerment.

Onze aanpak in dit onderdeel is de volgende. We bieden de Empowerment-instrumenten aan en kaderen die binnen de verschillende fasen van de methodiek van SE.

Dat wil niet betekenen dat deze instrumenten enkel in een welbepaalde fase van het toeleidings-bemiddelings of coachingsproces toepasbaar zijn. Sommige methoden en technieken zijn eerder algemeen van aard, andere hebben duidelijk meer zin in een welbepaalde fase. De grenzen zijn echter niet zo makkelijk te trekken.


 Afdrukken   
© De werkbank 2007
Registreren | Inloggen